Pasinler'in
tarihini XLV.XLV. yüzyıla dek,doğudan gelen saldırılara
Karşı koymak için Bizans devrinde yapılan Teodosiopolis
(Erzurum) ile ortaçağın önemli kalesi Avnik'ten attırmak
zordur.Komutanlar İmparatorlar vb.doğuya yada batıya
yürüyebilmek için bu iki önemli noktaya elde tutmaya
çalışmışlar,çalışmalar sonucu bölge elden ele yer
değiştirmiş,durmuştur, Hasan kale'nin tarih sahnesine çıkışı
,kasabaya adını veren Hasan kalenin yapıldığı
tarihlerdir.Ana hatları ile tarihi geçmişini şöyle
sıralayabiliriz.
Ermenilerin elinde bulunan bu topraklar VI. yüzyılda
Bizanslıların eline geçti.Birkaç defa Bizanslılarla
İranlılar Arasında el değiştirdi.Hz. Osman'ın Ermenilerin
Fethine, 615'de Habib Ibn-i Meslemeyi görevlendirmesinden
sonra bunlar İslam Araplarla Rumlar arasında el
değiştirdi.X.Yüzyılda Ermeni dili hemen hemen
unutulmuştu.Halk, Türkler buralara gelinceye kadar Arapça ve
Farsça konuşuyorlardı.
Doğudan gelen Oğuzlar, Turgut beyin anabir kardeşi Yınal
oğlu İbrahim'den toprak istediler.Azerbaycan valisi olan
İbrahim ''Topraklarım sizi yetiştirmeye elverişli değil ,
Rum savaşına katılırsanız bir isteğiniz olur...Bende sizinle
beraberim.''
1048 'de elli bin kişi ile Rum topraklarına giren
Türkler buralardan geçip arzeyi (Karaz) aldılar.1054 yılında
Anadolu seferine çıkan Tuğrul bey Pasinler'i deveboynunu
geçip Erzurum önlerine kadar geldi.Alınışı uzun sürer
düşüncesiyle Malazgirt'i kuşatmak üzere geri döndü.1071
Malazgirt zaferinden sonra Anadolu kapıları kendilerine
açılan buraları Melik şahın Gürcistan fethine gönderdiği
ünlü komutan Emir Ahmet'in Kral 11.Giorgi'yi yenmesinden
sonra egemenlikleri altına aldılar.1084 de Türkler buralar
geldikten sonra Pasinler avnikLivansına bağlı idi.Malazgirt
zaferinden bir süre sonra burayı Saltukoğullarında
görüyoruz.1201 de Konya Selçuklu Sulta Rüknettin Süleyman
Şah Saltukoğullarını yıktı, yönetimini kardeşine verdi.Bir
süre sonra Selçuklu devletinin bir ili haline
getirildi.Doğudan gelen Moğol akınlarına boyun eğen
Selçukluların çökmesinden sonra İlhanlıların eline geçti.(Akkoyunlularla
Karakoyunluların çökmesinden sonra.)
İlhanlıların çökmesinden sonra (1334 yada 1354) İlhanlı
Emir Hacı Tugay'ın oğlu Has Pasinler'deki Hasankalesini
alarak içine bir mescitle kendisi için bir türbe
yaptırdı.Böylece Hasankale yerleşme yeri olarak tarih
sahnesine çıkmış oldu.
1340 da İlhanlı Emir Çoban'ın torunu Şeyh Hasan
Erzurum'u aldı.Tugaylıları kaçırdı, dönüşte Hasankale'de
adaşının yaptırdığı mescidi imaretleri,türbeyi yıktırdı.Emir
Hacı Tugay oğlu Hasan'ın kemiklerini çıkartıp
yaktırdı.Çobanoğluları Egemenliliği 1358 yılında sona erince
bir süre Ertana Devleti bu topraklara egemen oldu.İlhanlılar
devrinde de Pasinler bir ara Avnik'e bağlı idi.1385 de
Karakoyunlulara 1387 Timur'un eline geçti.Timurhan sonra
çevre bir süre Akkoyunlularla kaldı.Yavuz Çaldıran zaferine
giderken Avni Bey'i Savunduk Han Yavuz'a bağlılığını
bildirir.Bilaher Şiileşerek Iran tarafına geçti.Kanuni
Tahmasp üzerine yürürken 1534'de Avni Cami'ni
yaptırdı.1535'de Pasin Sancak Beyliğine Erzurum Beylerbeyi
Mehmet bey,4. küçük kardeşi Zülkadirli Minza Ali Bey atandı.Avnik'de
otururdu.Hasan kale'ye 3000 yeniçeri yerleşti.IV. Murat doğu
seferine giderken burada konakladı.Şimdiki kalede bulunan
bayrak direğinin bulunduğu yere bir saray yaptırmıştı.
Osmanlı Türk egemenliğine geçtikten sonra birinci defa
1828-1829,ikinci defa 1877-1878 Rus istilası görülmüştür.
COĞRAFYA
Eski adı
Hasankale olan Pasinler kenti, aynı adı taşıyan ovanın
kuzeyinde Hasan dede dağı eteklerinde kurulmuştur.
Yerleşmenin kuruluşu, İskitler dönemine kadar uzanmaktadır.
Selçuklu, Akkoyunlu ve Osmanlı dönemlerinin önemli
merkezlerindendir. Kaleyi, İlhanlılar'dan Emir Hacı Togay'ın
oğlu Hasan yaptırdığından, yerleşme uzun süre Hasankale
adını taşımış, günümüzde ise adı tekrar Pasinler diye
değiştirilmiştir. Kent, askeri yöre olma özelliğini
Cumhuriyet Döneminde de korumuştur. Osmanlı İmparatorluğu
döneminde Erzurum Merkez Sancağına bağlı bir kaza olan
Hasankale, 1924 Anayasanın memleket yönetimine getirdiği
düzenlemeye göre, Erzurum iline bağlı bir ilçe yönetim
birimi durumuna getirilmiştir. Daha sonra 1954 yılında
Horasan ve 1994 yılında da Köprüköy, Pasinler'den ayrılarak
ilçe olmuşlardır. Dolayısıyla, Pasinler'in yönetim beldesi
giderek daralmıştır.
Tarım
ürünleri, her çeşit tahıl ve baklagilin yanında çeşitli
sebzeleri de içerir. Çeşitleri az olmakla birlikte meyveleri
da vardır. Alçı, kireç ve yapı taşı ocaklarına, birçok
kükürtlü kaplıcaya, bir çok maden suyu kaynağına sahiptir.
Küçük
sanayisi, alacalı kilim, seccade, ihram, şal ve keçe
dokumaya dayalıdır.
Kazada 39
Camii ve Mescit, 22 kilise, 32 tekke, 45 medrese, 1
ortaokul, 30 sıbyan mektebi, 255 köprü ve 126 değirmen
vardır.
Memalik-i
Osmaniye'nin Tarih ve Coğrafya Lugâtı'nda ise Ali Cevat
şunları yazmaktadır:
"Erzurum
Merkez Sancağına bağlı bir kazadır. Kaza merkezi
Hasankale'dir. Başlıca tarım ürünleri, tahıl, baklagiller,
meyve ve sebzelerdir. Küçük sanayisi heybe, kilim ve şal
dokumacılığına dayalıdır. Tüm kazanın nüfusu 39.000'i İslâm
olmak üzere, 46.651'dir. 199 köyü ve 17 bucağı vardır.
Pasinler
İlçesi Kamu Kurum ve Kuruluşları
• Belediye
Başkanlığı
• Garnizon Komutanlığı
• Cumhuriyet Başsavcılığı
• Meslek Yüksek Okulu
• S.Y.D. Vakıf Başanlığı
• Jandarma Komutanlığı
• Emniyet Müdürlüğü
• Askerlik Şubesi Başkanlığı
• Müftülük
• Malmüdürlüğü
• Milli Eğitim Müdürlüğü
• Sağlık Grup Başkanlığı
• Devlet Hastanesi
Başhekimliği • Özel İdare
Müdürlüğü
• Tarım Müdürlüğü
• Tapu Sicil Müdürlüğü
• Nüfus Müdürlüğü
• Halk Kütüphanesi Müdürlüğü
• T.C. Ziraat Bankası Müdürlüğü
• P.T.T. Müdürlüğü
• Pancar Bölge Şefliği
• T.C.D.D. Gar Şefliği
• TEDAŞ İşletme Şefliği
• Tarım Kredi Kooperatifi Müdürlüğü
• Köylere Hizmet Götürme Birlik Başkanlığı
• Karayolları Şantiye Şefliği
TURİZM
Pasinler,sahip olduğu olduğudoğal ve beşeri turistik
değerleri ile yakın çevresi için, önemli bir çekim
merkezidir.Tarihi eserlerden en önemlisi, kurucusunun adını
taşıyan kaelsidir.Hasanbaba dağının hemen güneyindeki sarp
bir tepe üzerinde yer alan Hasankale,1336-1339 tarihleri
arasında inşa edilmiş olup, daha sonraki dönemde bir çok
atmiratlar geçirmiş olan bir ilhanlı eseridir.
Pasinler'in diğer önemli beşeri türistik
eserleri,camilerdir.Bunlardan Emir Seyh Camii'nin inşa
bilinmemekte,ancak kitabesinden 1896 yılında tamir edildiği
anlaşılmaktadır.
Termal kaynaklar, Pasinler'in en önemli turistik çekim
kaynağı durumundadır.Kalenin güneyindeki Kaplıca
mahallesinde biri maden suyu kaynağı olmak üzere 5 adet
kaplıca bulunmaktadır.Alüminyum, sodyum, potasyum,
magnezyum, kalsiyum, baryum, demir ve çinko gibi metalik
bileşikler ihtiva eden kaplıca sularının ramatizma, kas
ağrıları, sinir hastalıkları ve beslenme bozuklukları gibi
hastalıkları iyileştirici etkisi nedeniyle çok sayıda insan,
yıl boyunca Pasinler'i ziyaret etmektedir.
Ayrıca Pasinler'in Erzuruma yakın olması (39 km.), düzenli
demiryolu ve karayolu taşımacılığı turizm'in gelişmesinde
etkisi olmuştur.
